سيستان سرزمين شگفتيها و مهد دليران

ضرب المثلهاي سيستاني

انسان وقتي پاي صحبت مردم سخنورخوش بيان وخوش ذوق ودرعين حال محروم سيستان مينشيند وبه ضرب المثل هاي رايجي كه درحين گفتار و گپ روزانه مطرح ميشود گوش فراميدهد، چنان شيفته وفريفته سخن وي ميشودكه گويي سعدي شيرين سخن را درپيش رودارد.

 البته مطرح نمودن ضرب المثل درادبيات كشور پهناورايران مصطلح است. امااصالت نظم ونثر فارسي قديم درتكلم رايج سيستانيها به نحوچشم گيري محفوظ وبرقرارمانده واين باب سخنوري كه مطلوب سرزمين سيستان است، نسل به نسل تا به امروز نقل قول شده وميراث گرانبهاي سيستانيهاگرديده است، كه خودجاي بسي تاني ومباهات است.

گرچه ضرب المثلهاي مندرج زيراندكي ازدرياي مواج ادبيات سيستان است، معذالك صحت مدعاي مارا ثابت ميكند وازطرفي اين مطلب ميتواند منشأيي باشد محض اطلاع سيستوني هايي كه قلباٌ مشتاق اصل ونسب وشجره خويش ميباشند، لكن ازآن كم اطلاع وغافل اند. باشدكه خوانندگان ازاين گنجينه گرانبها توشه اي ببرندواصالت نياي خود راپاس دارند .

هركَه صَبركُنَه خوارِنْمِشو(هر کس صبر کند خوار نميشود)

 كسي كه صبوراست خواري وتنگدستي رالمس نمي كند.

هركَه صبردارَه گنج دارَه (هرکس صبر دارد گنج دارد)

صبرنزدهركسي بمانندگنج است

مُلْكِ خداتنگ نِيَهْ پُويِ گَدالَنگ نِيَه (زمين خدا تنگ نيست، پاي گدا لنگ نيست)

براي گداي تندرست وصحت العضو ملك خدابسياراست

گَدا اَگَه وَتختِ شائي بَرشيِنَه بازگَدايَه (گدا اگر به تخت شاهي بنشيند بازهم گداست)

ميخواهدعقده گدازاده رابرساندولي عكس آنهم ثابت شده

اَمقه بْكاركِه بِتْني دْروكُني (اندازه اي بکار که بتواني درو کني)

كارنيكوكردن ازپركردن است نيك راخوبي وبدرابدي بود

كَسِي كِه دارَه خيِ نادارقومي نْدارَه (کسي که ثروتي دارد با ندار خويشي ندارد)

ثروتمندقوم وخويش نمي شناسدياسوارراغم پياده نيست

طْمَع كار شو بِي شُمْ مِي مُونَه (طمعکار شبش بي شام ميماند)

 طمع بيش ازحدممكن است فاجعه آفرين باشد

بارِكَجْ وَسَرْنْمِي رِيَه (بار کج به منزل نميرسد)

باركج به منزل نرسديادروغگورسواشود

باكَلُو بْسازُو وَدِه بْتازْ (با کدخدا بساز و به ده بتاز)

ضرب المثل معروف كه باكدخدا(كلان)بسازوبه ده بتاز

اُوبارِشْ وَدَنِ گُربِه سْيَه نِيَه(باران به دعاي گربه سياه نمي آيد)

اگرگربه سياه بگويدباران نبارد

دِنْدُونِ اسبِ پِش كَشَ نْمِشْمارِه (دندان اسب پيشکشي را نميشمارند)

پيش كش به مفهوم شيربهاست مقصوداينست كه اگر اسب اهدايي پيرباشدسن وسالش راروي دندان نگاه نكنندكه كسرشان باشد

كِشْت وكارِپِدَرُو درُ وداسِ فَرزِنْدونَه (کشت و کاراز پدران ،داس و  درو از فرزندان)

مشت نمونه خرواراست هرچه هستيم پدران ماهمين بودندويابه كسراي گفتندديگران كاشتندماخورديم مابكاريم ديگران بخورند

صحبت از نشانه های قریب الوقوع بودن ظهور مولا به هیچ عنوان به منظور تعیین وقت آن نیست که همانا امام باقر(ع) فرمود "کذب الوقاتون"(تعیین کنندگان وقت دروغگویند).

هدف از یادآوری این نشانه ها بیدار شدن خیلی از ماهاست.

خیلی از ماها انگار فراموش کردیم یه امامی داریم که غایبن،

یادمون رفته بایدمنتظرشون باشیم.

این روزا واسه خیلی از ماها خیلی از مسائل مهمتر از انتظارفرج شده،مثل قیمت نان،پیروزی فلان تیم فوتبال از فلان لیگ،داشتن امضای فلان هنرپیشه و خیلی چیزای دیگه.

ای کاش لااقل به اندازه یکی از چراغ قرمزهایی که پشتشون انتظار سبز شدنشون رو میکشیم منتظر ظهور مولا میشدیم.

این نشانه ها رو یادآوری میکنم برای آدمایی که هدفمند کردن یارانه ها که هنوز اتفاق نیفتاده از هدف خلقت براشون مهمتره!

یادآوری میکنم تا یادمون بیاد که ظهور افسانه نیست و شاید تو عمر خودمون رخ بده.

اگه رخ داد آقا مارو بعنوان یار خودشون میپذیرن یا اینکه اصلا خودمون پیشاپیش میریم تو صف دشمنای آقاییکه(مثلا) سالها منتظرش بودیم؟!

آیا آمادگیشو داریم فرمانبردار مطلق مولاباشیم و رای و نظر ایشون رو به رای و نظر خودمون ترجیح بدیم؟!

اصلا خودمون نه، موبایلامون آمادگی ظهور مولا رو دارن؟ یا هنوز باید خیلی چیزارو ازتوشون پاک کنیم تا بشن موبایل یه آدم منتظر ظهور؟!

وظیفه ی ما تو دوران غیبت مولا خیلی سخته...

باید جوری منتظر آقا باشیم که انگار مطمئنیم همین جمعه، نه اصلا همین امشب، همین امروز یا تو همین لحظه ظهور میکنند (همانطور که تو دعای فرج، "فرجاً عاجلاً قریباً کلمح البصر" رو از خدا میخوایم) و از طرفی نباید اونقدر نا امید باشیم که اگه خدایی ناخواسته تو روز و ماه و سالی که انتظارش رو داشتیم ظهور رخ نداد دلسرد بشیم و دیگه انتظار نکشیم.

خلاصه ی صحبتهام اینه که یادمون نره امام علی(ع) فرمود: "افضل اعمال امّتی انتظار الفرج"

 

ادامه مطلب

1- تنها امامی که در معرکه ی جنگ به شهادت رسید ( امیرالمؤمنین(ع) با اینکه در دهها جنگ شرکت کردند و بارها مجروح شدند ولی در مسجد کوفه مورد سوءقصد قرار گرفتند؛ بقیه ی ائمه هم که مسموم شدند) 2- تنها امامی که در دعای توسل ازایشان به عنوان (ایّها الشهید) یاد شده با اینکه همه ی ائمه ی ما شهید شده اند 3- تنها امامی که در زمان حیات خود پدر دو شهید شد (: علی اکبر و علی اصغر) 4- تنها امامی که اربعین و زیارت اربعین دارد 5- تنها امامی که قبر مطهرش بیش از ده بار توسط ظالمان خراب شد تا اثری از آن باقی نمانَد 6- تنها امامی که بدون غسل و کفن دفن شد 7- تنها امامی که سر مبارکش از بدن جدا شد 8- تنها امامی که تشنه لب به شهادت رسید 9- تنها امامی که بعد از شهادتش،خانواده اش اسیر شدند 10- تنها امامی که پدر و مادر و نسلش معصوم بودند 11- تنها امامی که در تربتش شفاست 12- تنها امامی که نماز مسافر در حرمش تمام است 13- تنها امامی که انبیای قبل از او از آدم تا خاتم بر او گریستند 14- تنها امامی که انبیا محل دفنش را زیارت کردند(ما من نبیّ الا و قد زار کربلاء) 15- تنها امامی که ولادتش توأم با حزن و گریه بود 16- تنها امامی که در روز ولادتش شفاعت کرد ( قضیه ی فُطرُس) ۱۷- اگر ویژگیهای دیگری به ذهنتان آمد،تذکر بدین تو نظرات التماس دعا

1 ـ مِن اَخلاقِ الاَنبیاء التَّنّظُّف
نظافت موجب پاكى جسم است نظافت مایـه آرام جـان است
امـام هشتمین فرمود بـا خلق نظـافت شیـوه پیغمبران است

2 ـ صاحِبُ النّعمَةِ یَجِبُ ان یُوَسِّعَ عَلى عِیالِهِ
توانگر را بوَد واجب كه بخشد زن و فـرزند را از مال دنیـا
دهـد وسـعت به امر زندگانى بـه شـكر نعـمت حى ّ تـوانا

3 ـ مَن لَم یَشكُرِ المُنعِمَ مِن المَخلوقین لَم یَشكُر اللهَ عزّوجلّ
شـنیده ام كه علـى بن موسـى كاظم خدیو طوس، بفـرمـود نكته اى زیبـا
كسى كه نیكویى خلق را نداشت سپاس نكـرده است سپـاس خداى بـى همتـا

4 ـ الایمانُ اداءُ الفرائضِ و اجتِنابُ المَحارِم
فرمود رضــا امام هشتم: انجام فرائــض است ایمان
دورى ز محرّمات و زشتى پرهیز ز ناصواب و عصیان

5 ـ لَم یَخُنكَ الاَمین، وَ لكِن ائتَمَنتَ الخائِنَ
كسى كه بیـم ندارد ز كردگار علیم وِرا به خدمت خلق خدا مكن تعیین
امین نكرده خیانت، تو از ره غفلت امین شمـرده خیـانت شعار بدآیین

6 ـ الصَّمتُ بابٌ مِن ابوابِ الحِكمة
زبـان تو گـر تحـت فرمان نباشد خموشـى گزیـن، تا نیفتى به ذلـّت
على بن موسـى الرضا راست پندى: سكوت است بابـى ز ابواب حكمت

7 ـ صدیقُ كُلِّ امْرِئٍ عَقلُهُ و عَدُوُّه جَهلُهُ
بــه نزدیـك نـادان بـوَد تـار گیتى ز دانـش بكـن گـیتـى تـار روشـن
بفرمود فرزنـد موســى بـن جعفـر: تو را عقل یار است و جهل است دشمن

8 ـ التَّوَدُّدُ الى النّاسِ نِصْفُ العَقلِ
همیشـه در پـى تیـمـار بینـوایان باش كمك به خلق، ز كردار خـالق احـد است
امام راست در این رهگذر، كلامى نغـز: كه در معاشرت خلق، نیمى از خرد است

9 ـ التَوَكُلُ اَن لاتَخافَ اَحداً اِلاّ اللهَ
بزن بـر لطـف حق دست توكل كـه لطف ایـزدى باشد تو را بس
توكـل آن بـوَد كـاندر دو عالم به غیر حق نـترسى از دگر كس

10 ـ اَفْضَلُ ما توصَلُ به الرَّحِمِ كفُّ الاَذى عَنْها
فرمـود رضـا ولـى ّ مـطـلق گنجینـه علم و فضل و احسـان
بهتر صلـه رحـم به گیتى است خـوددارى از گـزنـد ایشـان

11 ـ اَحسَنُ النّاسِ مَعاشاً مَن حَسُنَ معاشُ غیرِهِ فى معاشِه
بهتـرین رهـرو به راه زندگـى است آن كه همچـون شمع روشنگـر بـوَد
مردمـان در پرتـوش راحـت زینـد زندگـى در خـدمتش بـهتـر بــوَد

12 ـ العَقلُ حِباءٌ مِنَ اللهِ و الادَبُ كُلْفَة
رضـا سبـط پاك رسـول امین كه نتـوان سـر از خدمتش تافتن
بگفتا: خرد بخشش ایـزدى است ادب را به كوشش تـوان یافـتن

13 ـ لَیسَ لِبَخیلٍ راحةٌ و لا لِحَسودٍ لَذّةٌ
بخل رنج است و حسادت محنت است از ولـى ّ آمـوز درس عبـرتـــى
راحتـى در بخــل نتـوان یـافـتن در حسـد هـرگـز نیـابـى لذّتــى

14 ـ مَا الْتَقَتْ فِئَتانِ قَطُّ اِلاّ نُصِرَ اَعظَمُهُما عَفواً
عفــو آییـن بزرگـــان باشـــد بـخشش آییـنـه دورانـدیـش اسـت
دو گـروهـى كه به جنگنـد و ستیـز نصرت آن راست كه عفوش بیش است

15 ـ عَونُك لِلضَّعیفِ اَفضَلُ مِنَ الصَدَقَة
سخنـى دارم از امـام همام كـه مفید است بهر هر طبقه
دستگیرى ز ناتوان و ضعیف به یقین، بهتر است از صدقه

16 ـ المُؤمِن اِذا اَحسَنَ استَبشَرَ وَ اِذا اَساءَ استَغفَرَ
گر ز بخت بد به كس بد كرده اى هان، مشـو نومیـد از درگاه ربّ
مـؤمن ار نیكى كنـد شادان شود ور كند بد، مى كنـد بخشش طلـب

17 ـ المُسلِمُ الّذى سَلِمَ المُسلِمون مِن لِسانه وَ یَده
شـنو پند فرزند موسـى بن جعفر امـام بحـق، مـاه بـرج امـامت
كسـى هسـت مُسلم كه باشند مردم ز دست و زبانش به امن و سلامت

18 ـ لَیسَ مِنّا مَن لَم یأمَن جارُهُ بَوائِقَه
به همـسایه نیكى كن اى نیكمرد كه همـسایه را بر تو حقها بوَد
از آن كس كه همسایه ایمن نبُود بـفرمود مـولا: نـه از ما بوَد

19 ـ التواضُعُ ان تُعطى النّاس مِن نَفسِك ما تُحبّ ان یُعطوك مِثلَه
چنان سـر كن اى دوست با نیك و بد كه باشـد ز تـو نیك و بد در امـان
تـواضع چـنان كن به خـلق خـداى كه خواهـى كنـد خلق با تو چنـان

20 ـ الصَّفح الجمیلُ العفوُ مِن غیرِ عِتاب
عفو چون كرده اى خطاب مكن كار بـى جا و نـاصـواب مكن
وه چه نیكوسـت، عفـو بى منّت عفو كـردى اگـر، عتـاب مكن